Urlop rodzicielski po nowelizacji kodeksu pracy

Rewolucja w prawie pracy odbija się wciąż szerokim echem w Polsce. Największe zainteresowanie wzbudzają – rzecz jasna – kwestie dotyczące rodziców małych dzieci.
A właśnie zmian w tym obrębie jest najwięcej. Dlatego w tym artykule omówimy zmiany dotyczące urlopu rodzicielskiego.

 Po pierwsze limit urlopu rodzicielskiego

W pierwszej kolejności chcę zwrócić Twoją uwagę na te słynne 9 tygodni dla ojca dziecka i zwiększenie puli urlopu rodzicielskiego: z 32 tygodni do 41 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka.

Czy to oznacza, że mama korzystająca z tzw. rocznego urlopu macierzyńskiego (połączenie urlopu macierzyńskiego z rodzicielskim), zostanie dłużej w domu z dzieckiem?

Nic bardziej mylnego.

Jak możemy przeczytać w nowych przepisach:

Każdemu z pracowników – rodziców dziecka przysługuje wyłączne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego z wymiaru urlopu określonego w § 1 i 2. Prawa tego nie można przenieść na drugiego z pracowników – rodziców dziecka.

Skorzystanie z urlopu rodzicielskiego w wymiarze co najmniej 9 tygodni oznacza wykorzystanie przez pracownika – rodzica dziecka urlopu, o którym mowa w § 4.

Co to oznacza?

Tłumacząc prosto: jeden z rodziców może skorzystać maksymalnie z 32 tygodni urlopu rodzicielskiego. To jest maks. Wtedy drugi z rodziców, który nie wykorzystał pełnej puli może wykorzystać te +9 tygodni. Ale to nie oznacza, że tylko tak to działa i jak to jest przekazywane – urlop 9 tygodni jest zarezerwowane tylko dla ojca dziecka. Rodzice mogą się dzielić urlopem rodzicielskim w różny sposób, oczywiście zgodnie z zasadami liczby części i wieku dziecka. Mama może skorzystać z 20 tygodni urlopu rodzicielskiego, a tata z pozostałych 21 tygodni. Ważne, aby wiedzieć, że jeden z rodziców może wykorzystać maksymalnie 32 tygodnie, a te słynne 9 tygodni, może być wykorzystane w częściach przez drugiego z rodziców.

Uwaga na jeszcze jedną ważną kwestię

Pracownicy, którzy w dniu wejścia w życie nowych przepisów, czyli 26 kwietnia 2023 r., będą korzystali z urlopu rodzicielskiego albo jego części będą uprawnieni także do dodatkowej 9 tygodniowej puli urlopu rodzicielskiego.

Po drugie zmiana w dzieleniu urlopu rodzicielskiego na części

Kolejną zmianą, na którą warto zwrócić swoją uwagę w obrębie urlopu rodzicielskiego, jest ta dotycząca dzielenia go na części. Do tej pory urlop rodzicielski można było dzielić na 4 części. Poza tym kodeks pracy wskazywał jasno, jak duże mogą to być części i ile tygodni powinny wynosić. To zmieni się wraz z wejściem w życie nowych przepisów, które będą brzmieć:

Urlop rodzicielski jest udzielany jednorazowo albo nie więcej niż w 5 częściach nie później niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 rok życia.

Zniesione zostaną zatem przepisy dotyczące możliwości wykorzystywania maksymalnie 16 tygodniowej części urlopu w późniejszym terminie, co jest związane z uniezależnieniem urlopu rodzicielskiego od prawa do urlopu macierzyńskiego oraz zostaną zniesione przepisy dotyczące minimalnej części urlopu rodzicielskiego.

Po trzecie uchylenie przepisu o tzw. długim wniosku o urlop rodzicielski

Wraz z nowelizacją kodeksu pracy, zostaje uchylony art. 179¹ kodeksu pracy, zgodnie z którym pracownica, nie później niż 21 dni po porodzie, może złożyć  pisemny wniosek o udzielenie jej, bezpośrednio po urlopie macierzyńskim, urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze.

Co to w praktyce oznacza?

Pracownicy będą mogli korzystać z urlopu rodzicielskiego w dowolnym terminie, nie dłużej jednak niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko ukończy 6. rok życia i nie więcej niż w 5 częściach.

Po czwarte wydłużenie urlopu rodzicielskiego w przypadku łączenia go z pracą

Nowelizacja kodeksu pracy zakłada również, że w przypadku łączenia przez pracownika korzystania z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu, wymiar urlopu rodzicielskiego będzie ulegał wydłużeniu proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy wykonywanej przez pracownika w trakcie korzystania z urlopu lub jego części, nie dłużej jednak niż do: 82 tygodni ‒ w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie. Do tej pory limit ten wynosił 64 tygodnie.

Warto także zwrócić uwagę, że ustawodawca dodatkowo wskazuje, że rodzice dziecka posiadającego zaświadczenie stwierdzające ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu, w przypadku łączenia pracy z urlopem rodzicielskim skorzystają ze zdecydowanie większego limitu tego urlopu, który będzie wynosił do: 130 tygodni i 134 tygodni – w zależności od ilości urodzonych dzieci podczas jednego porodu.

Po piąte nowe podstawy wymiary zasiłku

Jak można przeczytać w informacji o nowelizacji:

Zmiany w ustawie z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa przewidują, co do zasady, że miesięczny zasiłek macierzyński za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu rodzicielskiego będzie wynosił 70% podstawy wymiaru zasiłku. Jednocześnie proponuje się, aby pracownica miała możliwość wyboru wysokości zasiłku macierzyńskiego, który będzie pobierany w okresie urlopu rodzicielskiego. I tak przyjęte przepisy przewidują, aby: kobieta otrzymywała 100% zasiłek za cały okres korzystania z urlopu macierzyńskiego, natomiast za okres korzystania z urlopu rodzicielskiego oboje rodzice mieliby prawo do 70% zasiłku albo kobieta w ciągu 21 dni miałaby prawo złożyć do pracodawcy lub Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o wypłacanie jej 81,5% zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego, przy czym za okres 9 tygodniowej nieprzenoszalnej części tego urlopu dla ojca dziecka przysługiwałby zasiłek macierzyński w wysokości 70% podstawy wymiaru zasiłku; w przypadku niewykorzystania w pierwszym roku życia dziecka ani jednego dnia urlopu rodzicielskiego – na wniosek pracownika/ubezpieczonego następowałoby wyrównanie zasiłku za okres urlopu macierzyńskiego do 100% podstawy zasiłku macierzyńskiego, a zasiłek macierzyński za urlop rodzicielski wykorzystywany w kolejnych latach życia dziecka byłby płatny na poziomie 70% dla obojga rodziców.

Powyższe oznacza zmiany w obrębie wysokości zasiłków. Warto zwrócić uwagę na wysokość zasiłku w przypadku korzystania przez ojca z dodatkowej 9 tygodniowej puli urlopu rodzicielskiego. Będzie on wówczas wynosił 70% podstawy, co niestety dla ojców może okazać się po prostu nieopłacalne.

Poza tym widać zmiany dotyczące wysokości zasiłku w przypadku korzystania z urlopów rodzicielskiego i macierzyńskiego, które kolejno są podwyższone z 60% na 70% oraz z 80% na 81,5%.

Co w sytuacji, kiedy jesteśmy w trakcie pobierania zasiłku? Czy przysługiwać nam będzie tzw. „wyrównanie” do 81,5%?

Tak, ale pod warunkiem, że złożymy wniosek/prośbę do pracodawcy lub Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o podwyższenie zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu rodzicielskiego. Takie pismo należy złożyć w ciągu 21 dni od dnia wejścia w życie nowych przepisów, czyli do 17 maja 2023 r. Wyrównanie nastąpi od dnia wejścia w życie przepisów do końca trwania urlopu rodzicielskiego.

Po szóste zwrot wniosków o urlop rodzicielski

Uwaga na bardzo ważną kwestię!

Do pracownika rodzica dziecka, który do dnia wejścia w życie nowej ustawy, czyli do dnia 26 kwietnia 2023 r. złożył wniosek o udzielenie urlopu rodzicielskiego albo jego części ale nie rozpoczął korzystania z tego urlopu przed dniem wejścia w życie nowych przepisów, czyli 26 kwietnia 2023 r., będą miały zastosowanie nowe przepisy dotyczące urlopu rodzicielskiego. To oznacza, że pracodawca będzie zwracał pracownikowi wniosek w celu jego zmiany i ponownego złożenia pracodawcy w terminie 7 dni. Jeżeli pracownik nie złoży ponownie wniosku, będzie korzystał z urlopu zgodnie z wnioskiem złożonym przed dniem wejścia w życie ustawy, czyli zgodnie ze starymi przepisami.

Wasze pytania

Mam zasiłek macierzyński z ZUS 80% po ustaniu umowy o pracę. Czy mogę do ZUS złożyć wniosek o podwyższenie zasiłku z 80% na 81,5%?

Odpowiedź: Tak, pod warunkiem zachowania terminów, czyli złożenia wniosku w ciągu 21 dni od wejścia w życie nowych przepisów.

Urodziłam 09.12 czy będę musiała złożyć nowy wniosek o urlop czy tylko o przeliczenie?

Odpowiedź: w takiej sytuacji, składamy wniosek o podwyższenie kwoty zasiłku. Nowego wniosku o urlop rodzicielski już nie składamy, bo automatycznie urlop rodzicielski zwiększa się o 9 tygodni, jeżeli korzystamy z niego w dniu wejścia w życie nowych przepisów.

27.03.2023 r. złożyłam wniosek o macierzyński i rodzicielski. Czy pracodawca zwróci mi teraz ten wniosek?

Odpowiedź: Tak, jeżeli nie rozpoczęła Pani korzystania z urlopu przed dniem 26.04.2023 r.

Kiedy zmiany wejdą w życie?

Ustawa została podpisana przez Prezydenta RP w dniu 23.03.2023 r. natomiast w dzienniku ustaw została opublikowana w dniu 04.04.2023 r., a to oznacza, że nowe przepisy wejdą w życie w dniu 26.04.2023 r.

Na ten temat w dniu 13.04.2023 r. poprowadziłam live na Instagramie. Zachęcam do zapoznania się z nim: https://www.instagram.com/p/Cq_ZNkfo1_X/.